Ortalama maliyet, her alımın adet × fiyat çarpımları ile masrafların toplamının toplam adede bölünmesidir; farklı miktarlarda alım yapıldığında basit aritmetik ortalama YANLIŞ sonuç verir.
Formülün dayanağı
Bu hesap bir ağırlıklı ortalamadır. Her fiyat, o fiyattan alınan adet kadar ağırlık taşır. Masrafsız fiyat ile cebinizden çıkan masraflı maliyet özellikle ayrı tutulur.
F = Σ(adetᵢ × fiyatᵢ)
M = Σ satırMasrafıᵢ
ortalamaFiyat = F / Q
ortalamaMaliyet = (F + M) / Q
Her satır tutarı ve masrafı önce para biriminin toplam alt-birimine yuvarlanır. Ortalama ve başabaş fiyatları ise ayrıca seçilen birim fiyat hassasiyetinde gösterilir; böylece örneğin 1.000 pay × 0,004 TRY toplamda 4,00 TRY, birim ortalamada 0,004000 TRY/pay kalır. Satırda sabit masraf varsa o tutar kullanılır. Yoksa satırın masraf oranı, o da yoksa genel komisyon oranı satır tutarına uygulanır. BSMV seçilmişse yalnız komisyon/masraf tutarı, kaynaklı BSMV oranıyla artırılır.
Ters hesap nasıl türetilir?
Mevcut adet Q₀, masraflı mevcut ortalama C₀, yeni fiyat P, hedef T ve alınacak adet x olsun:
x₀ = Q₀×(C₀−T) / (T−P)
Ayrık aday x için:
Y(x) = YARIM_DISA_para(x×P)
K(x) = YARIM_DISA_para(komisyon ve varsa komisyon üzerindeki BSMV)
(mevcutToplamMaliyet + Y(x) + K(x)) / (Q₀+x) ≤ T
Motor kapalı formülü ret kapısı veya arama başlangıcı yapmaz. Birinci adet adımından başlayıp en çok 100.000 adayı sırayla sınar; kesin oranı sağlayan ilk sonuçtan önceki bütün adımlar gerçekten başarısızdır. Para alt-birimi yüzünden aday geçerliliği monoton olmayabilir. Sürekli Petkin değeri bu nedenle kesin “ulaşılamaz” teoremi değildir; sınırda sonuç yoksa araç yanlış başarı yerine açık hata döndürür.
Örnek 1: ağırlıklı ortalama
100 adet 10 TL’den, 200 adet 20 TL’den:
= 5000 / 300
= 16,666667 TL/adet
Basit ortalama 15 TL derdi. Birim sonuç 6 hanede gösterilir; toplam mutabakat yine 2 haneli TRY alt-birimindedir.
Örnek 2: hedefe ters hesap
2 adet × 0,495 TRY mevcut alım; yeni fiyat 0,49 TRY ve komisyon %1:
x=2: (0,99+0,98+0,01)/4 = 0,495
x=3: (0,99+1,47+0,01)/5 = 0,494
Hedef 0,49495 iken geçerlilik doğru–yanlış–doğru olsa da ilk ve asgari sonuç 1’dir. Hedef 0,4948 iken de sürekli etkin fiyat 0,4949 olmasına rağmen 1 adet geçerlidir.
Sık yapılan hatalar
- Basit aritmetik ortalama almak: Alım adetleri farklıysa fiyatları toplayıp satır sayısına bölmek yanlış ağırlık verir.
- Komisyonu ve masrafı dışarıda bırakmak: Masrafsız ortalama fiyat ile gerçek ortalama maliyet aynı şey değildir.
- Kâr yüzdesini güncel fiyata bölmek: Doğru payda ortalama maliyettir.
- Kısmi satışta kuruş dağıtımını yok saymak: Teorik oran değişmese de satılan maliyet para alt-birimine yuvarlanınca kalan birim ortalama etkilenebilir.
- “Maliyeti düşürmek” ile “zararı azaltmak”ı karıştırmak: Yeni alım ortalamayı düşürebilir ama toplam adet ve toplam risk artar.
- Yeni fiyat hedefin üstündeyken hedefe inmeye çalışmak: Bu matematiksel olarak mümkün değildir.
- Varlık türünden evrensel adet adımı çıkarmak: Adet adımı kurum/ürün girdisidir; “fon daima 0,001” gibi bir piyasa kuralı yoktur.
Oran ve yöntem künyesi
- BSMV kapsamı: 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu, md. 28, 31 ve 33.
- BSMV oranı: 28.08.1998 tarihli 98/11591 sayılı BKK’nın güncel konsolide metni ve RG 01.09.1998/23450 asıl metni. Güncel md. 1(h), diğer banka ve sigorta muamelelerinde lehe alınan paralar için kurallar verisindeki kaynaklı oran belirler.
- Aracı kurum kapsamı: 87 Seri No.lu Gider Vergileri Genel Tebliği, RG 22.10.2010/27737, bölüm B/2.
- Para alt-birimi: ISO 4217 resmî bakım kurumu SIX List One; TRY 2, KWD 3 alt-birim hanesi.
- Fon adetleri: SPK Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber 6.2, bir paydan küçük küsuratlı ihraca ve geri alıma izin verir; sabit 0,001 adım tanımlamaz.
Erişim: 29.07.2026. BSMV seçeneği varsayılan kapalıdır; yalnız aracı kurumunuz bu vergiyi komisyonunuza yansıtıyorsa açın. Komisyon ve adet adımı kullanıcı varsayımıdır / piyasa kuralı değildir.
Sık sorulan sorular
Ortalama maliyet nasıl hesaplanır?
Her alımın adet × fiyat tutarı ile masrafları toplanır; sonuç toplam adede bölünür. Farklı adetler varsa basit fiyat ortalaması kullanılmaz.
Maliyetimi X'e düşürmek için kaç adet almalıyım?
Masrafsız sürekli formül yalnız referanstır. Araç 1. adet adımından başlayarak en çok 100.000 ayrık adayı sırayla sınar; her adayın brütünü, komisyonunu ve varsa komisyon üzerindeki BSMV'yi para alt-birimine yuvarlar. Kesin oranı hedefi aşmayan ilk aday, sınanan aralıktaki asgaridir; sonuç bulunmazsa açık hata döner. Sürekli etkin fiyat kesin ulaşılamazlık kapısı değildir.
Komisyon ortalamaya dahil mi?
Evet. Girilen komisyon ve masraflar ortalama maliyete eklenir; araç masrafsız ortalama fiyatı ayrıca gösterir.
Kısmi satış ortalamayı değiştirir mi?
Teoride oransal maliyet ayrılır; uygulamada satılan maliyet para alt-birimine yuvarlanır. Bu dağıtım artığı kalan birim ortalamayı etkilerse araç kalan ortalamayı ayrıca gösterir ve uyarır. FIFO ve LIFO kapsam dışıdır.
Başabaş fiyatı nedir?
Satış komisyonu yoksa başabaş fiyatı masraflı ortalama maliyettir. Satış komisyonu girilirse bu kesintiyi de karşılayacak fiyat hesaplanır.
Bu araç canlı fiyat çekiyor mu?
Hayır. Veri lisansı, gecikme ve gizlilik belirsizliği oluşturmamak için bütün fiyatları siz girersiniz; hesap tarayıcınızda yerel olarak yapılır ve hiçbir veri gönderilmez.