Gün doğumu ne demektir?
Gün doğumu ve gün batımı, Güneş merkezinin geometrik ufkun 0.833° altında olduğu an olarak tanımlanır; bu yaklaşık 34 yay dakikası atmosferik kırılma ile 16 yay dakikası Güneş yarıçapını içerdiği için ekinoksta gündüz 12 saatten biraz uzundur.
NOAA / Meeus hesap zinciri
ISO tarih önce Julian Day’e çevrilir; `T=(JD−2451545.0)/36525` ile Julian yüzyıl bulunur. Ardından geometrik ortalama boylam L0, ortalama anomali M, dışmerkezlik e, merkez denklemi, görünen boylam, ekliptik eğikliği, Güneş sapması δ ve zaman denklemi EqTime sırasıyla hesaplanır. Saat açısı:
cos(HA(t)) = cos(zenit) / (cos(enlem) × cos(δ(JD0+t/1440))) − tan(enlem) × tan(δ(JD0+t/1440)) t = 720 − 4 × boylam − EqTime(JD0+t/1440) ± 4 × HA(t) doğuş için −, batış için + kullanılır; iki yön bağımsız yakınsatılır
Bağıntı ve katsayılar NOAA’nın Solar Calculation Details sayfası ile yayımladığı günlük hesap tablosundan alınmıştır; temel kaynak Jean Meeus, Astronomical Algorithms, 2. baskıdır. `90.8333° = 34′ kırılma + 16′ yarıçap` ve şafak açıları USNO teknik tanımlarında doğrulanır. Model Türkiye ve doğrulanmış orta-enlem USNO fixture’larında iki dakika içinde karşılaştırılmıştır; bu atmosfer, gerçek ufuk veya yüksek enlem için koşulsuz ürün garantisi değildir.
İsteğe bağlı Muneer `0.0347×√h` ufuk çöküşü yalnız gerçek gün doğumu ve gün batımının `90.833°` zenitine eklenir; NOAA standardı değildir. Sivil, denizci ve astronomik şafak ile altın/mavi saatler rakımdan bağımsız sabit geometrik Güneş yüksekliği eşiklerinde hesaplanır.
Yüksek enlemde kutup geçiş gününde aynı yerel tarihte yalnız doğuş veya yalnız batış bulunabilir. Motor her olayı istenen yerel sivil günün UTC penceresinde arar; yalnız o yerel tarihe ait olayları o güne atar ve komşu yerel günün doğuşu/batışını yanlış taşımaz. Eksik olaya saat uydurmaz; böyle bir günde doğuş–batış çifti olmadığı için gunUzunlugu değerlerini null, durumunu tek-olay-gunu verir. Her olay ayrıca gerçek yerelTarih ve gunOfseti alanını taşır; yüksek enlem için sabit dakika garantisi yoktur.
Sayısal örnek · İstanbul, 21 Haziran 2026
Girdi: `41.0082° N`, `28.9784° E`, UTC+3, rakım 0. Motorun ara değerleri:
JD(00:00 UTC) = 2461212.5 T (güneş öğlesi) = 0.2646932446 EqTime (öğle) = −1.807047 dakika Güneş sapması δ = +23.438113° Güneş öğlesi = 605.893447 UTC dk = 13:05:54 yerel Gün doğumu = 152.020931 UTC dk = 05:32:01 yerel Gün batımı = 1059.764463 UTC dk = 20:39:46 yerel Gün uzunluğu = 15:07:45
Dakikaya yuvarlanmış `05:32 / 20:40` sonucu, USNO bağımsız referansıyla aynıdır.
Sık yapılan 7 hata
- Zeniti 90° almak: kırılma ve Güneş yarıçapını yok sayıp birkaç dakika sapar; hesap 90.833° kullanır.
- Türkiye’ye mevsimsel +1 saat eklemek: Türkiye’de mevsimsel saat değişimi yoktur; yıl boyunca UTC+3 uygulanır.
- Boylamı atlamak: her bir derece, güneş öğlesini yaklaşık dört dakika değiştirir.
- Astronomik şafağı imsak saymak: bu araç dinî vakit üretmez; Diyanet’in yöntemi ve ilanı ayrıdır.
- Rakım kapsamını genellemek: yüksek konumda gerçek doğum erkene, batım geçe kayabilir; bu düzeltme şafak ve altın/mavi saat eşiklerine uygulanmaz, dağ ve bina ayrıca etkilidir.
- Ekinoksu tam 12 saat sanmak: 0.833° konvansiyonu görünür gündüzü biraz uzatır.
cos(HA)taşmasını bırakmak: yüksek enlemde NaN yerine kutup durumu üretilmelidir.
Sık sorulan sorular
Gün doğumu tam olarak neye göre tanımlanır?
Güneş diskinin üst kenarının ortalama atmosfer koşullarında düz ufka değdiği an esas alınır; hesapta bu, Güneş merkezinin 0.833° aşağıda, yani zenit uzaklığının 90.833° olduğu andır.
Şafak (alacakaranlık) türleri nedir?
Sivil, denizci ve astronomik şafak; Güneş merkezinin ufkun sırasıyla 6°, 12° ve 18° altında olduğu sınırlarla tanımlanır. Gerçek aydınlık bulut, nem ve görüş koşullarına bağlıdır.
Türkiye’de yaz saati uygulanıyor mu?
Saatler mevsimsel olarak ileri-geri alınmaz; Türkiye 2016’dan beri yıl boyunca UTC+3 kullanır. Araç Türkiye illerinde bu sabit farkı varsayar.
Bu vakitler namaz vakti midir?
Hayır. Bunlar astronomik Güneş ve şafak sonuçlarıdır; Diyanet’in ilan ettiği imsak, öğle, ikindi, akşam veya yatsı vakitleri değildir. Oruç ve namaz için Diyanet İşleri Başkanlığı Namaz Vakitleri esas alınmalıdır.
Altın saat ne zaman?
Bu araçta altın saat, Güneş yüksekliğinin sabah −4°’ten +6°’ye çıktığı ve akşam +6°’den −4°’ye indiği aralıktır. Bu yaygın bir fotoğrafçılık konvansiyonudur; ışığın niteliğini hava belirler.
Rakım vakti nasıl etkiler?
Yüksekte geometrik ufuk alçalır; açık ve düz ufukta Güneş biraz daha erken doğup daha geç batabilir. Araç 0.0347×√h yaklaşık ufuk çöküşünü yalnız gerçek gün doğumu ve gün batımına uygular; şafak ile altın/mavi saatler sabit geometrik eşiklerde kalır. Bu NOAA standardı değildir ve gerçek dağ veya bina ufkunu bilemez.
Kutup geçiş gününde neden yalnız bir olay görünebilir?
Yüksek enlemde sürekli gündüz dönemine girerken aynı yerel tarihte yalnız doğuş, çıkarken yalnız batış bulunabilir. Motor her olayı o yerel sivil günün UTC penceresinde arar ve komşu yerel günün olayını yanlış taşımadığı için eksik olaya saat uydurulmaz; doğuş-batış çifti olmadığı için gunUzunlugu alanı null, durumu tek-olay-gunu olur. Yüksek enlem için sabit dakika garantisi verilmez.
Kaynak künyesi
- NOAA Solar Calculation Details ve katsayılı günlük hesap tablosu — erişim 2026-07-27.
- USNO doğuş, batış ve şafak tanımları — 90.8333°, 34′+16′, 6°/12°/18°.
- Muneer, Gueymard ve Kambezidis (2004) — yalnız gerçek gün doğumu/gün batımı için `0.0347×√h` yaklaşık ufuk çöküşü bağıntısı.
- 2016/9154 sayılı karar, 8 Eylül 2016 ve 139 sayılı karar, 2 Ekim 2018 — Türkiye’de yıl boyu ileri saat; güncel doğrulama: ETKB SSS.
- GeoNames TR.zip, PPLA/PPLC il merkezleri; yükseklik yoksa DEM; CC BY 4.0; erişim 2026-07-27.
- PhotoPills altın/mavi saat açıları — sektör konvansiyonu.